پس از نوسانات قیمت نفت در سال‌های اخیر و هشدار دانشمندان نسبت به روند رو به کاهش ذخایر انرژی‌های فسیلی، بسیاری از کشورها به فکر استفاده از سوخت‌های جایگزین افتادند. سوخت‌هایی که برخلاف سوخت‌های فسیلی تجدیدپذیر باشد و در عین حال به کاهش آلودگی محیط زیست کمک کند. به همین دلیل در سال‌های اخیر کار روی تولید انرژی‌های تجدیدپذیر از شتاب چشمگیری برخوردار شده، به‌طوری که در کشورهای پیشرفته روش‌های مختلفی برای تولید این سوخت‌ها طراحی شده است. نکته‌ای که سوخت‌های زیستی را از سوخت‌های فسیلی متمایز می‌کند، چرخه عمر این سوخت‌هاست. چرخه عمر سوخت‌های زیستی یک سال است، در حالی که این میزان برای سوخت‌های فسیلی میلیون‌ها سال برآورد می‌شود. بنابراین میلیون‌ها سال زمان لازم است تا سوخت‌های فسیلی ساخته شود، ولی برای تجدید سوخت‌های زیستی یک سال زمان نیاز است.
۲۰ سال قبل که هنوز برنامه خاصی برای تولید این سوخت‌ها در جهان وجود نداشت، سهم سوخت‌های زیستی در سبد انرژی دنیا صفر بود، اما هم‌اکنون اوضاع فرق کرده و این رقم به ۱/۸۱ درصد رسیده است. به عبارت دیگر از سال ۲۰۰۷ میلادی تاکنون یعنی در مدت کمتر از سه سال، مصرف این سوخت‌ها در سبد انرژی جهان ۸۰ درصد افزایش یافته است. البته هم اکنون این رقم در کشورهای پیشرو یعنی برزیل و آمریکا 6/3 درصد است.
انواع انرژی‌های تجدیدپذیر
انرژی‌های تجدیدپذیر به دو بخش انرژی‌های ایستا و سوخت‌های مایع زیستی تقسیم می‌شود. انرژی‌های ایستا مانند انرژی باد یا خورشید است و باید در لحظه تولید مصرف شود که این مساله یکی از محدودیت‌های آن محسوب می‌شود، ولی سوخت‌های مایع زیستی مانند بیواتانول و بیودیزل انعطاف‌پذیرتر بوده و زمان طولانی‌تری قابل استفاده است.
بیواتانول
در حال حاضر 85 درصد سوخت‌های زیستی مورد استفاده در جهان از نوع بیواتانول است و مابقی بیودیزل و درصد ناچیزی بیوبوتانول و بیوکروزین است.
آمریکا و برزیل دو کشور پیشرو در تولید بیواتانول محسوب می‌شوند و این در حالی است که ۷۵ درصد سوخت‌های زیستی در آمریکا، اروپا و برزیل مصرف می‌شود، با این تفاوت که در اروپا تولید چندانی صورت نمی‌گیرد و این قاره بیشتر واردکننده سوخت‌های زیستی است. جالب اینکه کشورهایی نظیر چین، هند، تایلند، فیلیپین و حتی کشورهای تولیدکننده نفت مانند نیجریه، ونزوئلا و مکزیک هم برنامه‌هایی را برای تولید سوخت‌های زیستی دنبال می‌کنند.
بیو‌اتانول در سوخت خودروها به صورت مخلوط با بنزین استفاده می‌شود و بسته به درصد مورد استفاده متفاوت است. به‌عنوان نمونه بنزین ۵-E که هم اکنون در اروپا مورد استفاده قرار می‌گیرد، مخلوط ۵ درصد سوخت اتانول و ۹۵ درصد بنزین است یا بنزین ۱۰-E که در آمریکا استفاده می‌شود، دارای ۱۰ درصد اتانول و ۹۰ درصد بنزین است. برای مصرف این دو نوع بنزین نیاز به تغییر خاصی در موتور خودرو‌ها نیست. البته آمریکا برای استفاده از بنزین ۱۵-E در سال آینده برنامه‌ریزی کرده است.
همچنین در برزیل به دو صورت از بیواتانول در سوخت خودروها استفاده می‌شود.
نوع اول بنزین ۲۵-E و نوع دوم بنزین ۸۵-E است. برای حالت دوم موتور خودرو‌ها به صورت فلکسی فیول یا دوگانه‌سوز طراحی شده است و هم‌اکنون شرکت‌های بزرگ خودرو‌سازی جهان قابلیت ساخت چنین خودروهایی را دارند. اگرچه موتورهای فلکسی فیول در اروپا و آمریکا هم در دسترس است، اما به دلیل پایین بودن تولید اتانول کاربرد چندانی ندارد.
باید توجه داشته باشیم که یکی از دلایل افزودن اتانول به بنزین، افزایش عدد اکتان یا بهسوزی بنزین است. عدد اکتان اتانول 115 است، در حالی که این عدد برای بنزین معمولی و سوپر به ترتیب ۸۷ و ۹۵ است. البته افزودن ماده MTBE (متیل ترشری بوتیل اتر) به بنزین نیز از دیگر روش‌های افزایش عدد اکتان بنزین است که در برخی کشورها از جمله ایران استفاده می‌شود. این روش به دلیل مشکلات زیست محیطی در آمریکا ممنوع شده است و در اروپا یک برنامه میان‌مدت برای حذف آن از بنزین وجود دارد.
بیودیزل
همان‌طور که اشاره شد بیو‌اتانول یک وجه از سوخت‌های زیستی است. هم‌اکنون سوخت بیودیزل که ترکیب آن از چربی‌ها و مواد روغنی است نیز مورد توجه کشورهای پیشرفته قرار گرفته است. مخلوط بیودیزل با گازوئیل یکی از موارد کاربرد این سوخت است. به عبارت دیگر برای روان‌سازی گازوئیل بدون گوگرد نیاز به مواد چرب‌کننده است که بتواند جایگزین گوگرد شود.
وضع تولید بیواتانول
در حال حاضر میزان تولید اتانول در جهان سالانه ۹۰ میلیارد لیتر است که سهم ایران از این میزان یک در هزار برآورد می‌شود. البته در ایران اتانول صرفا مصارف طبی و صنعتی دارد.
رئیس انجمن تولیدکنندگان اتانول ایران در این خصوص گفت: ایران جزو معدود کشورهایی است که در سبد سوختی خود تعریفی برای سوخت‌های زیستی ندارد. البته این بدان معنا نیست که برنامه‌ای برای تولید سوخت‌های زیستی در ایران وجود ندارد اما حرکت به سمت تولید این سوخت‌ها در کشور به قدری کند پیش می‌رود که معلوم نیست از چه زمانی قرار است به جرگه تولیدکنندگان این سوخت‌ها بپیوندیم. مهندس پیروز پروین افزود: در صورتی که بخواهیم از بنزین ۵-E استفاده کنیم، بنابراین به اندازه 5 درصد مصرف روزانه بنزین در کشور اتانول نیاز داریم که این میزان سالانه بالغ بر یک میلیارد لیتر برآورد می‌شود.
وی یادآور شد: بر اساس برآورد پژوهشگران دانشگاه تربیت مدرس، ایران توانایی تولید سالانه ۴/۵ میلیارد لیتر بیواتانول از منابع کشاورزی را دارد.
رئیس انجمن تولیدکنندگان اتانول ایران با اشاره به اینکه شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، مسوول برنامه‌ریزی در این زمینه است، افزود: در سال ۸۷ مصوبه‌ای در وزارت نفت تایید شد تا در گام نخست طرح پایلوت استفاده از بنزین ۵-E در استان خوزستان اجرایی شود.
به گفته او ، قرار بود این طرح از پاییز ۸۸ در این استان آغاز شود، ولی به پاییز ۸۹ موکول شد و هم‌اکنون صحبت از آغاز آن در سال ۹۰ است.  او تاکید کرد: بعید به نظر می‌رسد که این طرح به سرعت اجرا شود، چراکه باید برای این منظور روزانه 100 تا 150 هزار لیتر اتانول آبگیری شده تولید و یک واحد آبگیری در این استان راه‌اندازی شود. پروین افزود: راه‌اندازی این واحد نیاز به 30 میلیارد ریال سرمایه‌گذاری دارد و تا زمانی که یک قرارداد الزام‌آور برای خرید اتانول از سوی دولت وجود نداشته باشد، سرمایه‌گذاری در این زمینه انجام نخواهد شد. وی با بیان اینکه توسعه صنعت بیواتانول در همه کشورها با حمایت دولت انجام می‌شود، یادآور شد: به‌عنوان نمونه وزارت انرژی سوئد ۸۱۲ میلیون کرون را به‌عنوان کمک برای اجرای سه طرح پایلوت صنعتی بیواتانول از مواد اولیه جدید اختصاص داده است یا دولت چین برنامه‌های بلندمدتی را برای این کار دنبال می‌کند.
قابلیت‌های ایران
رئیس انجمن تولید‌کنندگان اتانول ایران گفت: این انجمن هم‌اکنون در حال انجام تحقیقات در زمینه قابلیت‌های تولید اتانول در استان‌های مختلف کشور در قالب طرح تهیه و تدوین برنامه جامع بیواتانول برای شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی است. وی تصریح کرد: اگرچه با محدودیت‌های آب و منابع کشاورزی مواجه هستیم، اما می‌توان ادعا کرد که با توجه به قابلیت‌های شناخته شده در ایران، امکان تامین چندین برابر نیاز بنزین ۱۰-E وجود دارد. پروین گفت: یکی از راه‌های جلوگیری از گسترش بیابان‌ها، کشت گیاهانی است که دارای ارزش اقتصادی بالایی است. برای این منظور بسیاری از کشورها مبادرت به کشت محصولات سلولزی می‌کنند و با توجه به اینکه این گیاهان سالانه چهار تا پنج بار هرس می‌شوند، می‌توان از آنها مقدار زیادی بیواتانول تولید کرد.  وی افزود: چنین طرحی توسط یک شرکت و با کمک سازمان ملل در بوسنی و هرزگوین انجام می‌شود، به‌طوری که قرار است زمین‌های آلوده به مین در این کشور در اختیار این شرکت قرار گیرد تا پس از پاکسازی، کشت علف‌های سلولزی در آن آغاز شود و سپس بزرگ‌ترین واحد بیواتانول اروپا در این منطقه ساخته شود.
او با بیان اینکه قابلیت‌های بسیاری برای تولید بیواتانول در ایران وجود دارد، خاطرنشان کرد: به تازگی در یک مزرعه در شهرستان کهنوج، کشت آزمایشی سورگوم شیرین با نظارت دانشگاه صنعتی اصفهان انجام شده است و با توجه به اینکه این گیاه جزو گیاهان انرژی‌ساز محسوب می‌شود، می‌تواند برای تولید اتانول در نظر گرفته شود.