يکي از دغدغه‌هاي دولت‌هاي مردم‌مدار کاهش فاصله و شکاف طبقاتي بين مردم است. يکي از روش‌هايي که به اين منظور در ايران به کار گرفته شد، موضوع سهام عدالت است که با هدف افزايش ثروت خانوارهاي ايراني بويژه خانواده‌هاي کم درآمد به وجود آمد. طبق دستور رياست‌جمهوري بنا شد دهک‌هاي کم‌درآمد جامعه شناسايي شوند و دهک‌هايي که زير پوشش کميته امداد و بهزيستي هستند با ۵۰ درصد تخفيف به آنها سهام عدالت تعلق گيرد. ميزان اين سهام در ابتدا براي هر نفر ۵۰۰ هزار تومان تعیين شد اما با دستور رئيس‌جمهوري به يک ميليون تومان ارتقا يافت.
يک ميليون تومان سهام به خانوارها واگذار و طي 10 سال از سود حاصله اقساط آن پرداخت و پس از آن سهام به طور کامل به خانوارها واگذار مي‌شود. در حقيقت يک نوع سهام قسطي است که اقساط آن از سود خود سهام تامين مي‌شود اما اين‌که سود سهام چقدر است و چه مزايايي دارد در گفت‌وگوي امير کشاني، کارشناس اقتصادي راديو تجارت با علي مصدر، مدير عامل شرکت سرمايه‌گذاري استان تهران مورد برررسي قرار مي‌گيرد.

امير کشاني: درباره سهام عدالت توضيح دهيد.
علي مصدر: اين پديده را بايد به فال نيک گرفت زيرا با اجراي کامل آن بيش از ۶۰ درصد مردم ايران به فرهنگ بورس و سهامداري هدايت مي‌شوند. از اين فرصت به دست آمده و با کمک سهام عدالت مي‌توان فرهنگ سهامداري را در جامعه رواج داد. کاري که شايد سال‌ها زمان مي‌برد درصورت اجراي درست طرح سهام عدالت در يک زمان کوتاه نتايج و مزاياي خوبي را حاصل خواهد کرد.
طبق قانون حدود ۴۰ ميليون نفر از افراد جامعه قرار است که تحت پوشش سهام عدالت قرار بگيرند. شناسايي اين افراد چگونه صورت مي‌گيرد؟
شش دهک يا ۶۰ درصد از مردم ايران که بيش از ۴۳ ميليون نفر هستند تحت پوشش اين سهام قرار مي‌گيرند. شناسايي قطعا از طريق نهادهاي مختلف و از دهک‌هاي اول و دوم شروع شد و قشرهاي کارگري هم در آينده به آنها اضافه مي‌شوند که از کارگران ساختماني شروع مي‌شود و تمام کارگران کشور را پوشش خواهد داد.
آيا همه افراد همان سهام يک ميليوني را دريافت مي‌کنند؟
براي هر شخص، سهامي به ارزش يک ميليون تومان در نظر گرفته شده ولي اگر تعداد خانوار از پنج نفر بيشتر شود اين مبلغ تعلق نمي‌گيرد. در واقع سقف پرداخت اين سهام براي هر خانواده پنج ميليون تومان است. بنابراين به تعداد آن خانواده سرشکن و سهم هر نفر از يک ميليون تومان کمتر خواهد شد.
بحث مطرح در محافل کارشناسي و بين مردم، موضوع سود سهام است. با توجه به سرمايه‌گذاری‌هايي که در حال انجام شدن است، سود سهام عدالت آنقدر نيست که حتي مبلغ قسط‌ها را پوشش دهد. درباره سود سهام عدالت توضيح دهيد.
البته سهام عدالت را نبايد فقط به موضوع سود محدود کنيم. اصل قضيه ثروتي است که در قالب اين سهام در اختيار مردم قرار مي‌گيرد. از طرفي اختيار تصميم‌گيري که به مردم داده شده نيز مطرح است. اين‌که مردم بتوانند به‌صورت غيرمستقيم براي تعيين مديريت شرکت‌هايي که تابه حال زير نظر بخش دولتي بودند، تصميم‌گيري کنند امري درخور توجه است.
شايد اين اختيار نقش بسيار مهم‌تري نسبت به سود سهام داشته باشد ولي در هر صورت سودي که از اين شرکت‌ها به دست مي‌آيد از سبد سهامي تامين مي‌شود که به سهام عدالت تخصيص داده شده است. به هر حال بازار، نوسانات خاص خود را دارد. در مواقعي سود افزايش و در مواقعي کاهش پيدا مي‌کند. در مجموعه اين سبد سهام، سودهاي حاصل شده بين تعداد سهامداران تقسيم مي‌شود.
ميزان اقساط سهام عدالت چگونه است؟
در سال‌هاي اول و دوم دولت از اقساط اين سهام به نوعي چشم‌پوشي کرده‌ و رقم قسط را به شدت پايين آورده است تا بتواند اين سهام سودي براي مردم به همراه داشته باشد. به هر حال شرکت کارگزاري سهام عدالت از يکم شهريورماه منحل شده و در حال تسويه حساب است و مسووليت‌هاي آن به تمام شرکت‌هاي سرمايه‌گذاری استاني منتقل مي‌شود. در واقع تصميم‌گيري در مورد تقسيم سودها به عهده شرکت‌هاي سرمايه‌گذاری استاني خواهد بود.
آيا اين سودي که نصيب شده بود آنقدر نبود که حتي قسط‌هاي دولت پرداخت شود آيا به خاطر اين موضوع دولت از دريافت قسط‌ها صرف‌نظر کرد.
همين طور است. عملکرد سال ۸۵ و ۸۶ اين وضع را داشت. در عملکرد سال ۸۷ هم اتفاق خاصي نيفتاده و باز هم حدود دوهزار ميليارد تومان سود به سهام عدالت تخصيص داده شده ‌است. ولي به تناسب تعداد سهامداران و کساني که بايد اين سود را دريافت کنند بيشتر شده. درواقع اگر دولت بخواهد تمام اقساط را به‌طور کامل وصول کند، مي‌توان گفت که هيچ رقمي براي پرداخت سود باقي نخواهد ماند.
آيا عدم وصول اين اقساط در آينده مشکل ساز نخواهد شد؟
اين قسط‌ها بخشيده نمي‌شوند. در واقع آنها را به سال دهم منتقل مي‌کنيم. طبق اصل ۴۴ قانون اساسي در پايان سال دهم بايد اين سهام تسويه شود. براي وصول مبالغ باقيمانده در آن سال ۶ ماه به سهامدار فرصت داده مي‌شود که تسويه حساب کند يا اينکه تا آن حدي که سهام به او تعلق گرفته در اختيارش قرار مي‌گيرد و بقيه به نفع دولت فروخته خواهد شد.
اگر قسط‌ها طولاني‌تر شود اوضاع بهتر نخواهد شد؟ به اين ترتيب دولت قسط‌ها را دريافت خواهد کرد اگر چه در اين مورد هم ميزان سود پايين خواهد آمد.
اين پيشنهادي است که شرکت ما و ديگر شرکت‌هاي سرمايه‌گذاری استاني روي آن اتفاق‌نظر دارند. يکي از راحت‌ترين راه‌ها طولاني‌تر کردن دوره پرداخت است. همچنين مي‌توانيم از بخشودگي‌هاي خاص نسبت به اين موضوع که به نوعي خصوصي‌سازي است و همان افزايش ثروت افراد که از اهداف اين طرح است، استفاده کنيم.
جامعه ما آشنايي چنداني با سهام عدالت ندارند. معمولا اين سوال مطرح مي‌شود که آيا سهامي که گرفته‌ايم فقط مربوط به يک شرکت است يا سبدي از سهام است؟
پشتوانه برگه سهم عدالت سبدي از سهام است که تا به حال در اختيار شرکت کارگزاري سهام عدالت بوده‌است ولي عمليات انتقال پرتفوی به نسبت هر استان شروع شده و تاکنون در ۱۰ استان انجام شده‌است. در استان تهران هم به زودي انجام مي‌شود و طبق قانون بقيه استان‌ها هم انتقال اين سبد سهام خواهند داشت.
يعني مشخص مي‌شود که سبد سهامشان متشکل از چه شرکت‌هايي است؟
بله. پرتفوي گرداني در شرکت‌هاي سرمايه‌گذاری استاني انجام مي‌شود و سپس برگ سهم اصلي از طريق شرکت‌هاي سرمايه‌گذاری استاني صادر خواهد شد و در اختيار مردم قرار مي‌گيرد.
آيا سود سهام عدالت امسال پرداخت مي‌شود؟
تاکنون در مورد آن تصميم‌گيري نشده است. درواقع مجمع شرکت‌هايي که مشمول پرداخت هستند تا ۳۱ تيرماه تشکيل شده و ۸ ماه فرصت دارند که سود عملکرد سال ۸۷ را پرداخت کنند. قطعا اين سود‌ها بايد توسط شرکت‌هاي سرمايه‌گذاري استاني وصول و بعد در مورد قسط‌هاي دولت صحبت شود. اولويت پرداخت، اقساط دولت است ولي تا به حال سياستي در مورد آن تعيين نشده و همين امر در پرداخت سود سهام عدالت ابهام به وجود مي‌آورد.
آيا در اين مدتي که تا پايان سال باقيمانده ابهامات رفع خواهد شد؟
ما دائما در تلاش هستيم که اين ابهامات رفع شود. مسوول اين امر سازمان خصوصي‌سازي است و بلافاصله پس از معين کردن اين سازمان درباره رقم‌ها و وجوه حاصل شده تصميم‌گيري مي‌شود.
پس بايد منتظر تصميم سازمان خصوصي‌سازي بود؟
اميدواريم يا همان بخشودگي هرساله در مورد آن اعمال شود يا يک تصميم‌گيري کلي مثل ۲۰ ساله کردن اقساط گرفته شود تا تکليف براي هميشه و براي سال‌هاي آينده هم مشخص شود.
به نظر من مردم نبايد نگران اين موضوع باشند. حتي اگر سودي هم دريافت نکنند مهم سهامي است که قسط‌هاي آن پرداخت و براي آينده آنها ذخيره مي‌شود.
ثروت يک سهامدار نه‌تنها سود، بلکه افزايش قيمتي است که در سهام اتفاق مي‌افتد. از سهام‌هايي که در اختيار سهام عدالت قرار داده شده را اگر بخواهم مثال بزنم، سهام فولاد مبارکه با قيمت ۱۹۰ تومان واگذار شده و همين امروز با حدود ۱۹۶ تومان فروخته مي‌شود.
فولاد خوزستان با قيمت ۳۳۵ تومان واگذار شده ولي امروز حدود ۴۷۸ تومان است و خيلي از سهام‌هاي ديگر اگر افزايش پيدا کنند ارزش سهام عدالت را به خودي خود از يک ميليون تومان خيلي بالاتر مي‌برند.
در اوايل سال گذشته که قيمت‌هاي سهام افزايش خوبي داشت، اگر ارزش سهام عدالت را حدودا به دست مي‌آورديم تا نزديک دو ميليون تومان افزايش پيدا کرده بود.
اصل؛ ثروت سهم و افزايش ارزشي است که در بازار ايجاد مي‌شود. ولي انتظار اين است که در صداوسيما و مطبوعات به اندازه کافي روي اين قضيه فرهنگ‌سازي شود و مردم با حقوق ناشي از انتقال اين سهام مثل حقوق مالکيت و همچنين حقوق مديريتي خود آشنا شوند.
ممکن است در يک سال سبد سهام برآيند مثبتي نداشته باشد و سودي حاصل نشود، در آن سال چه اتفاقي مي‌افتد؟ آيا مردم بايد خودشان اقساط را پرداخت کنند؟
خير، ولي اگر به سال دهم يا سال پاياني رسيده باشيم ديگر به عهده خود سهامدار خواهد بود. تا زماني که سودي نباشد اقساط معوق مي‌ماند و اگر سودها کافي نباشد باقيمانده آن اقساط معوق مي‌ماند ولي همه اينها به سال پاياني کشيده مي‌شود و در حين اينکه اين اقساط واگذار و پرداخت مي‌شود اجازه خريد و فروش آن بخش از سهام که آزاد شده به وجود مي‌آيد.
کما اينکه براي دهک‌هاي پايين جامعه که با ۵۰ درصد تخفيف اين سهام به آنها واگذار شده، به محض اينکه شرکت‌هاي سرمايه‌گذاری استاني وارد بورس يا فرا بورس شود. آنها اجازه پيدا مي‌کنند که سهام خود را در بازار‌هاي بورس مبادله و از خريد و فروش آنها سود حاصل کنند.
آیا در سال اول امکان واگذاري سهام عدالت وجود ندارد؟
پيش‌بيني مي‌شود تا پايان امسال شرکت‌هاي سرمايه‌گذاری استاني از سهامي خاص به سهامي عام تبديل و وارد بورس شوند.
مقداري تاخير به‌ علت مسائل به وجود آمده براي واگذاري‌ها و ابهامات موجود داشتيم که اکنون برطرف شده و به نظر من تا اوايل سال آينده برطرف خواهد شد و فرآیند ورود به بورس را طي خواهيم کرد.
پس از ورود شرکت‌هاي سرمايه‌گذاری استاني به بورس، سهام آنها همان سهامي است که در اختيار مردم قرار داده مي‌شود و قابليت معامله در بورس را پيدا مي‌کند، البته به نسبتي که آزاد شده است. دهک اول و دوم ۵۰ درصد به‌طور کامل به علاوه قسط‌هاي پرداخت شده را مي‌توانند در بورس و فرابورس معامله کنند.
پس سهام عدالت به طور کامل قابل واگذاری نیست؟
خير چون در وثيقه سازمان خصوصي‌سازي است. براي تحليل مسائل علمي و کارشناسي سهام عدالت، آمادگي خود را اعلام کرده‌ايم. همچنين به آقاي ضرغامي نامه داده‌ايم که فرصتي فراهم شود تا در رسانه ملي سهامداران را با خصوصيات و ويژگي‌هاي سهام عدالت آشنا کنيم.