سنگ مثانه

از هزاران سال قبل، خارج کردن سنگ مثانه موضوعی بوده که ذهن جراحان را به خود مشغول داشته و دوبرش در قسمت شانه برای درآوردن سنگ تنها راه‌حل بوده است.

 در آن زمان به دلیل این‌که میکروب و تکنیک بیهوشی کشف نشده بود، تعداد زیادی از بیماران تحت عمل قرار می‌گرفتند. این عمل قرن‌ها ادامه داشت تا این‌که در سال ۱۸۵۰ با روش لیتیوتریت (سنگ‌شکنی) درمان آسان‌تر و خطرات کمتر شد. بعضی از جراحان از  اقدام به جراحی از راه شکم به علت مرگ‌ومیر و ضایعات فراوان اجتناب می‌کردند. ازدیاد این بیماری در مناطق گرمسیری مانند خاورمیانه مشاهده می‌شود که علت آن در ادرار غلیظ و کم است که موجب رسوب نمک‌های محلول می‌گردد. اغلب سنگ‌ها در آب و هوای گرم به‌واسطه فقدان آب کافی و رژیم مناسب پدیدار می‌شوند.

سنگ مثانه اکثر در اجتماعات فقیر و نیازمند وجود دارد. در مناطقی که با نقصان پروتئین مواجه هستند، بیماری بیشتر بوده و با افزودن پروتئین کافی به غذای افراد نسبت ابتلا کاهش می‌یابد. از طرفی دیگر در جوامعی که نقصان پروتئین وجود دارد، رژیم غذایی شامل مواد هیدروکربن است که این خود تولید اسیدوز ادراری، کم شدن حجم ادرار و ازدیاد اکسالات‌ها خواهد نمود که مورد فوق شاید بیشتر از کمبود پروتئین موثر باشد. روی هم‌رفته در مناطقی که آب و مواد غذایی به‌قدر کافی وجود دارد، نسبت مرض کمتر است.

انواع سنگ‌ها

اغلب سنگ‌های مثانه دارای ترکیبات مختلطی هستند. در عین حال بعضی به‌طور خالص شامل اسیداوریک و اکسالات کلیسم می‌باشند. در اکثر موارد مبتلایان دچار عفونت ادراری بوده و در نتیجه سنگ از کلسیم و تریپل فسفات تشکیل می‌شود. ممکن است سنگ واحد، متعدد و به اندازه‌های مختلف دیده شود.

سبب‌شناسی

اغلب سنگ‌ها در اطراف یک جسم خارجی تشکیل می‌شوند و فرضیه‌هایی درباره این اجسام و وصول آنها به مثانه مطرح شده است.

اطفال در دوران بلوغ ممکن است اجسام کوچکی را به مجرای ادرار داخل کرده که گاهی تصادفا به مثانه داخل شوند، مانند نوک مداد، سنجاق سر که هسته اولیه را ایجاد می‌نمایند و بالاخره مواد غیر قابل جذبی که در جراحی مثانه به کار می‌رفته و امروزه کمتر مورد استعمال دارد.

به هر حال تولید اغلب سنگ‌ها از کلیه آغاز می‌شود و موجب انسداد گردن مثانه می‌گردد. (در موارد موجود نبودن انسداد، سنگ‌ها ریز هستند).

عوارض بیماری

سنگ پس تشکیل، موجب تکرار حملات عفونی‌شده و ادامه آن باعث تشدید عفونت مثانه می‌گردد. به‌علاوه اگر سنگ مدت زیادی در مثانه بماند نه‌تنها خطر متاپلازی (غیرمعمولی شدن سلول‌ها در یک بافت) بلکه کارسینوم اسکوآموس (پولکی) نیز، بیمار را تهدید می‌کند.

همچنین سنگ‌های کوچک‌تر در گردن مثانه گیر کرده و باعث حبس ادرار می‌شوند یا در مجرا قرار گرفته، موجب انسداد می‌گردند.

اقدامات

امروزه در اکثر موارد سنگ در مبتلایان به عفونت مجاری ادراری تحتانی، در حین بررسی کشف می‌گردد. پس از این‌که وجود سنگ تایید شد باید تمام فاکتورهای احتمالی دیگر بررسی شود. هرگاه در اوروگرافی دیورتیکول مثانه نمایان گشت، بایستی سیستوگرافی برای اثبات آن و حذف علل دیگر مانند بازتاب حالبی انجام شود؛ سپس به عمل جراحی یا درمان اقدام گردد.