ما ايراني‌ها بدون تعارف در استفاده نادرست از ابزار در اختيارمان يد طولايي داريم‌.

بلايي که امروز در ترافيک شهر بر سرمان آمده هم ناشي از استفاده نادرست از خودرو است، همان وسيله‌اي که قرار بوده براي انسان‌ها راحتي به همراه بياورد ولي دست کم براي ما ايراني‌ها بلاي جان شده است‌. امروزه ميلياردها ساعت وقت مردم در ترافيک شهر به هدر مي‌رود، محيط زيست به سادگي از آلودگي دود ماشين‌ها‌ زيان مي‌بيند و سن ابتلا به بيماري‌هاي قلبي و ريوي به شدت کاهش يافته است، همه اينها ناشي از استفاده نادرست ما از خودروهاي شخصي است.
اما در اين ميان نبايد در کنار راحت‌طلبي مردم، از موضوع کمبود وسايل نقليه عمومی‌هم غافل شد‌. کمتر از يک دهه پيش تنها وسايل نقليه عمومی‌در شهرها اتوبوس‌هاي فرسوده بسيار قديمی‌دودزا و يا تاکسي‌هاي فرسوده‌تر از آن بود و شايد همين ضعف بود که مردم را به سمت خريد خودروهاي شخصي و کارخانه‌هاي خودرو‌سازي را به فروش ليزينگي سوق داد‌.
افزون بر اين افزايش مصرف بنزين بر اثر استفاده از خودروهاي شخصي در سفرهاي درون‌شهري در سال‌هاي گذشته باعث شد تا براي ساماندهي وضعيت مصرف، موضوع سهميه‌بندي بنزين همراه با توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی‌مطرح شود‌. اگرچه بسياري از کارشناسان موفقيت طرح سهميه‌بندي با هدف کاهش مصرف بنزين را در گرو توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی‌عنوان مي‌کنند.
توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی‌علاوه بر اين‌که مي‌تواند زمينه‌ساز اصلاح الگوي مصرف در حوزه ترافيک باشد و از اسراف در مصرف سوخت جلوگيري کند، خسارات ناشي از ترافيک و آلودگي هوا را نيزکاهش داده و اين امکان را به‌وجود مي‌‌آورد تا وقت شهروندان و امکانات و سرمايه‌هاي شهر به بهترين شکل مورد استفاده قرار گيرد.
در ايران چه مي‌گذرد
در دنيا حدود 80 درصد حمل‌ونقل مسافر درون‌شهري و برون‌شهري با وسايل حمل‌ونقل عمومی ‌و 20 درصد با وسايل نقليه خصوصي انجام مي‌شود، اما اين نسبت در ايران کاملا برعکس است‌.
در اروپا به ازاي هر 5/1 نفر يک خودرو شخصي وجود دارد، در ايران به ازاي هر نه نفر يک خودرو شخصي داريم، اما ميزان استفاده از خودرو شخصي در کشور ما بسيار بالاست و افراد حتي براي کارهاي جزئي هم از خودرو استفاده مي‌کنند.
شمس‌الدين حسيني، وزير امور اقتصادي و دارايي دراين زمينه با بيان اين که بهره‌وري و الگوي مصرف در بخش حمل‌ونقل در کشور ما پايين و کاملا غيرقابل دفاع است، مي‌گويد: در حال حاضر بالغ بر 92 درصد جابه‌جايي مسافران و نيز 75 درصد جابه‌جايي بار در کشور از طريق جاده‌هایی انجام مي‌گيرد که اصلا با استانداردهاي جهاني منطبق و حتي نزديک نيست.
وي با پرمخاطره، گران و پر استهلاک خواندن روش حمل‌ونقل جاده‌اي، مشکل ديگر نظام حمل‌ونقل کشور را ترکيب حمل‌ونقل عمومی‌و شخصي دانسته و مي‌گويد: با وجود اين که هنوز نسبت جمعيت بر خودرو در ايران، عدد پائيني است اما آن‌‌قدر که خودروي شخصي در خيابان‌هاي ايران حرکت مي‌کند در هيچ جاي دنيا وجود ندارد.
او يادآور مي‌شود که در حال حاضر 30 درصد خودروهاي سبک و 59 درصد کاميون‌هاي سنگين بالاي 20 سال سن دارند که 5/1 تا دو برابر بالاتر از استاندارد جهان سوخت مصرف مي‌کنند و اين يک تراز منفي براي صنعت حمل‌ونقل کشور است.
وزير امور اقتصادي و دارايي تصريح می‌کند: با اين ويژگي‌ها هزينه حمل‌ونقل در کشور خيلي بالا، زمان سفر طولاني، بار ترافيک شديد، آلودگي محيط‌زيست زياد و ميزان تصادفات و تلفات گرچه کاهش قابل توجهي داشته اما به حد تاسف‌باري بالاست‌.
لزوم توسعه حمل‌ونقل عمومي
امروز هرچند فاجعه ترافيک شهري و آلودگي محيط ناشي از آن مسوولان کشور را به فکر‌ انداخته که به توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی ‌بينديشند، اما همين موضوع هم خود به مشکل تبديل شده است، به‌طوري که هنوز اجماعي بر سر در اولويت بودن استفاده از مترو، مونوريل، تاکسي يا اتوبوس حاصل نشده است.
رسول عباسي، مديركل دفتر حمل‌ونقل سازمان شهرداري‌هاي كشور در اين زمينه با بيان اين‌که دولت‌هاي گذشته سه بار تصميم جدي براي ساماندهي حمل‌ونقل عمومی ‌گرفتند، ولي در اين كار ناموفق ماندند، می‌گويد: در دولت نهم دستورالعمل توسعه حمل‌ونقل كشور تبديل به قانون شد و با تصويب آن در مجلس شوراي اسلامی‌جديت بيشتري براي گسترش حمل‌ونقل عمومی ‌كشور شكل گرفت‌.
او ادامه داد: براي جلوگيري از ورود سلايق شخصي در اين قانون، با دستور رئيس‌جمهوري، ستادي متشكل از پنج وزارتخانه كليدي و مرتبط در اين حوزه با نام ستاد تبصره 13 شكل گرفت و افقي را تا سال 1391 مشخص كرد كه با اجراي آن و نظارت و پيگيري، حمل‌ونقل عمومی ‌75درصد از جابه‌جايي مسافران درون‌ شهرها را به عهده بگيرد.
در اين زمينه البته تشکري هاشمي، معاون حمل‌ونقل و ترافيك شهرداري تهران هم با تاکيد بر اين‌که براي رسيدن به سهم 75 درصدي حمل‌ونقل عمومی ‌در كلانشهرها بايد تعامل گسترده‌ای براي انتقال تجربيات و اطلاعات بين كلانشهرها صورت بگيرد، می‌گويد: براي تحقق اين موضوع بايد الگوها و شيوه‌هاي موفق كه در دنيا تجربه شده است، مورد استفاده قرار گيرد و وحدت رويه بين تمام شهرها در به‌كارگيري اين روش‌ها وجود داشته باشد.
مترو
مترو که تجربه چندين ساله کشورهاي توسعه يافته است، در تهران به‌خوبي توانست کارايي خود را نشان دهد و پايتخت هر روز شاهد گسترش اين امکان حمل‌ونقل عمومی‌است‌. يک قطار مترو می‌تواند تا 500 برابر تاکسي مسافر جابه‌جا کند و علاوه بر اين‌که سرعت قابل توجهي در حرکت دارد، آلودگي هوا را نيز به‌شدت کاهش می‌دهد.
آخرين آمار رسمی‌نشان می‌دهد از آغاز بهره‌برداري تا پايان نيم سال نخست ١٣٨٧ ميانگين زمان صرفه‌جويي شده در وقت مسافران در هر مسافرت با مترو 26 دقيقه بوده است.
متروي تهران با طول شبکه۹۰ کيلومتر رتبه بيستم را در بين قطارهاي شهري کشورهاي جهان دارد و از نظر تعداد جابه‌جايي مسافر در روز در بين متروهاي بالاي يک ميليون جابه‌جايي در روز قرار دارد‌. از نظر فاصله زماني بين قطارها هم در صورتي‌که طبق برنامه‌ريزي‌ها به زمان دو دقيقه برسد، متروي تهران جزو ۱۰ متروي اول جهان خواهد بود.
به تازگي مديرعامل شركت راه‌آهن شهري تهران و حومه با يادآوري اين که سال گذشته مجلس تصويب كرد سهم مترو در حمل‌ونقل عمومی‌تهران بايد به 30 درصد برسد، گفت: که بر اين اساس خطوط مترو بايد به 213 كيلومتر توسعه يابد‌. وي گفت: تعداد ايستگاه‌هاي مترو تا پايان سال به 170 ايستگاه مي‌رسد‌ و تعداد سفرها نیز از مرز 600 ميليون خواهد گذشت.
او اما به لزوم افزايش تعداد قطارهاي متروي تهران اشاره می‌کند و می‌گويد: البته ورود قطارهاي جديد مستقيما به پرداخت به موقع اعتبارات ارتباط دارد.
محمد رويانيان، رئيس ستاد مديريت حمل‌ونقل و مصرف سوخت کشور در اين‌باره گفت که دولت نهم 5/2 برابر دولت‌هاي گذشته اعتبار به مترو اختصاص داده است.
مونوريل
اين طرح هرچند در زمان شهرداري محمود احمدي‌نژاد رئيس‌جمهوري در تهران کليد خورد و در برخي کشورهاي ديگر دنيا هم استفاده می‌شود، اما مسئولان بعدی شهر آن را ادامه ندادند، تا جايي که از جمع شدن همان پايه‌هاي نصب شده در ايستگاه اول مونوريل تهران هم خبرهايي منتشر شددر حالیکه دولت همواره پیگیر اجرای آن بوده   همه چيز به حال خود رها شده است.
سخنگوي شهرداري تهران در اين رابطه می‌گويد: آخرين اقدام شهرداري برای حل مشكل اين پروژه، توافق با پيمانكار بوده است كه متاسفانه هنوز با پيمانكار پروژه مونوريل صادقيه به توافق نرسيده‌ايم‌. ضمن اين‌که شهرداري تهران هيچ‌گاه نگفته كه تهران مونوريل نمي‌خواهد، بلكه معتقديم براي اتصال شبكه مترو در برخي مناطق نياز به شبكه مونوريل است و به‌عنوان مثال در فاصله بين نمايشگاه بين‌المللي، برج ميلاد و پارك گفت‌وگو، چنين شبكه‌اي نتايج قابل توجهي را به همراه دارد.
اتوبوس وتاکسی
طول خطوط اتوبوسراني در تهران چهار هزار و 50 کيلومتر است‌. متوسط جابه‌جايي مسافر در روزهاي کاري چهار ميليون و 200 هزار نفر و در روزهاي تعطيل دو ميليون نفر است‌. اگر هر اتوبوس روزانه يك هزار مسافر را جابه‌جا كند، تهران به چهارهزار اتوبوس نياز دارد نه بيشتر.
سهم تاكسي‌ها نيز در حمل‌ونقل درون‌‌شهري تهران ۲۰ تا ‌ ۲۵ درصد است و به عبارتي سهم تاكسي در حمل‌ونقل شهري تهران ‌۱۰برابر متوسط شهرهاي جهان است‌. در طول سه سال گذشته از محل تبصره۱۳ قانون بودجه، بيش از ۶۰ هزار دستگاه تاكسي به شهرداري‌هاي كشور تحويل شده و هم‌اكنون بيش از ۱۰۰ هزار تاكسي، ون و مسافربر ساماندهي شده در تهران وجود دارد با اين حال مردم از تاکسي‌ها ناراضي هستند.
حسين هاشمي، مدير توسعه ناوگان ستاد مديريت حمل‌ونقل و مصرف سوخت كشور در اين‌باره می‌گويد: « نارضايتي شهروندان به خاطر وضع مديريت تاكسي‌ها و موضوع ارتقاي بهره‌وري از تاكسي در حمل‌ونقل نيمه عمومی‌است؛ «نيمه عمومي» به اين علت كه تاكسي را نبايد صددرصد عمومی‌دانست و البته شخصي هم نيست.
او می‌گويد: اگر تاكسيراني در تهران را نيمه‌عمومی ‌می‌دانيم، به اين علت است كه اين سيستم، با خلأ و كاركرد نامناسب ناوگان عمومی‌نيز مواجه است و البته راه حل اين نيست كه تاكسي‌ها كاملا خصوصي شوند و هر تاكسي فقط يك نفر را جابه‌جا كند، بلكه اين اتفاق بايد در يك فرآيند گذار رخ دهد و به مرور زمان و با توجه به سياست‌هاي درازمدت و پيش‌بيني شده محقق شود.اعمال سياست‌هاي تشويقي براي نوسازي ناوگان حمل‌ونقل عمومی، توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی ‌با هدف كاهش استفاده از خودروهاي شخصي، ارتقاي سطح آگاهي و اطلاعات فني مانند مصرف سوخت و هزينه‌هاي تعمير و نگهداري در شبكه حمل‌ونقل عمومی، افزايش عوارض دريافتي ازگازوئيل به‌منظور كاهش استفاده از خودروهاي ديزلي شخصي، وضع ماليات بر شماره‌گذاري و ثبت خودروهاي شخصي، ارائه بليت‌هاي فصلي به دانش‌آموزان و كاركنان شركت‌ها و موسسات دولتي و خصوصي براي استفاده از وسايل حمل‌ونقل عمومی‌نمونه‌هایی از اعمال سياست براي توسعه و تشويق استفاده از سيستم حمل‌ونقل عمومی ‌در کشورهايي است که در اين زمينه تجربه موفقي داشته‌اند.