ما ایرانی‌ها بدون تعارف در استفاده نادرست از ابزار در اختیارمان ید طولایی داریم‌.

بلایی که امروز در ترافیک شهر بر سرمان آمده هم ناشی از استفاده نادرست از خودرو است، همان وسیله‌ای که قرار بوده برای انسان‌ها راحتی به همراه بیاورد ولی دست کم برای ما ایرانی‌ها بلای جان شده است‌. امروزه میلیاردها ساعت وقت مردم در ترافیک شهر به هدر می‌رود، محیط زیست به سادگی از آلودگی دود ماشین‌ها‌ زیان می‌بیند و سن ابتلا به بیماری‌های قلبی و ریوی به شدت کاهش یافته است، همه اینها ناشی از استفاده نادرست ما از خودروهای شخصی است.
اما در این میان نباید در کنار راحت‌طلبی مردم، از موضوع کمبود وسایل نقلیه عمومی‌هم غافل شد‌. کمتر از یک دهه پیش تنها وسایل نقلیه عمومی‌در شهرها اتوبوس‌های فرسوده بسیار قدیمی‌دودزا و یا تاکسی‌های فرسوده‌تر از آن بود و شاید همین ضعف بود که مردم را به سمت خرید خودروهای شخصی و کارخانه‌های خودرو‌سازی را به فروش لیزینگی سوق داد‌.
افزون بر این افزایش مصرف بنزین بر اثر استفاده از خودروهای شخصی در سفرهای درون‌شهری در سال‌های گذشته باعث شد تا برای ساماندهی وضعیت مصرف، موضوع سهمیه‌بندی بنزین همراه با توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی‌مطرح شود‌. اگرچه بسیاری از کارشناسان موفقیت طرح سهمیه‌بندی با هدف کاهش مصرف بنزین را در گرو توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی‌عنوان می‌کنند.
توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی‌علاوه بر این‌که می‌تواند زمینه‌ساز اصلاح الگوی مصرف در حوزه ترافیک باشد و از اسراف در مصرف سوخت جلوگیری کند، خسارات ناشی از ترافیک و آلودگی هوا را نیزکاهش داده و این امکان را به‌وجود می‌‌آورد تا وقت شهروندان و امکانات و سرمایه‌های شهر به بهترین شکل مورد استفاده قرار گیرد.
در ایران چه می‌گذرد
در دنیا حدود 80 درصد حمل‌ونقل مسافر درون‌شهری و برون‌شهری با وسایل حمل‌ونقل عمومی ‌و 20 درصد با وسایل نقلیه خصوصی انجام می‌شود، اما این نسبت در ایران کاملا برعکس است‌.
در اروپا به ازای هر 5/1 نفر یک خودرو شخصی وجود دارد، در ایران به ازای هر نه نفر یک خودرو شخصی داریم، اما میزان استفاده از خودرو شخصی در کشور ما بسیار بالاست و افراد حتی برای کارهای جزئی هم از خودرو استفاده می‌کنند.
شمس‌الدین حسینی، وزیر امور اقتصادی و دارایی دراین زمینه با بیان این که بهره‌وری و الگوی مصرف در بخش حمل‌ونقل در کشور ما پایین و کاملا غیرقابل دفاع است، می‌گوید: در حال حاضر بالغ بر 92 درصد جابه‌جایی مسافران و نیز 75 درصد جابه‌جایی بار در کشور از طریق جاده‌هایی انجام می‌گیرد که اصلا با استانداردهای جهانی منطبق و حتی نزدیک نیست.
وی با پرمخاطره، گران و پر استهلاک خواندن روش حمل‌ونقل جاده‌ای، مشکل دیگر نظام حمل‌ونقل کشور را ترکیب حمل‌ونقل عمومی‌و شخصی دانسته و می‌گوید: با وجود این که هنوز نسبت جمعیت بر خودرو در ایران، عدد پائینی است اما آن‌‌قدر که خودروی شخصی در خیابان‌های ایران حرکت می‌کند در هیچ جای دنیا وجود ندارد.
او یادآور می‌شود که در حال حاضر 30 درصد خودروهای سبک و 59 درصد کامیون‌های سنگین بالای 20 سال سن دارند که 5/1 تا دو برابر بالاتر از استاندارد جهان سوخت مصرف می‌کنند و این یک تراز منفی برای صنعت حمل‌ونقل کشور است.
وزیر امور اقتصادی و دارایی تصریح می‌کند: با این ویژگی‌ها هزینه حمل‌ونقل در کشور خیلی بالا، زمان سفر طولانی، بار ترافیک شدید، آلودگی محیط‌زیست زیاد و میزان تصادفات و تلفات گرچه کاهش قابل توجهی داشته اما به حد تاسف‌باری بالاست‌.
لزوم توسعه حمل‌ونقل عمومی
امروز هرچند فاجعه ترافیک شهری و آلودگی محیط ناشی از آن مسوولان کشور را به فکر‌ انداخته که به توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی ‌بیندیشند، اما همین موضوع هم خود به مشکل تبدیل شده است، به‌طوری که هنوز اجماعی بر سر در اولویت بودن استفاده از مترو، مونوریل، تاکسی یا اتوبوس حاصل نشده است.
رسول عباسی، مدیرکل دفتر حمل‌ونقل سازمان شهرداری‌های کشور در این زمینه با بیان این‌که دولت‌های گذشته سه بار تصمیم جدی برای ساماندهی حمل‌ونقل عمومی ‌گرفتند، ولی در این کار ناموفق ماندند، می‌گوید: در دولت نهم دستورالعمل توسعه حمل‌ونقل کشور تبدیل به قانون شد و با تصویب آن در مجلس شورای اسلامی‌جدیت بیشتری برای گسترش حمل‌ونقل عمومی ‌کشور شکل گرفت‌.
او ادامه داد: برای جلوگیری از ورود سلایق شخصی در این قانون، با دستور رئیس‌جمهوری، ستادی متشکل از پنج وزارتخانه کلیدی و مرتبط در این حوزه با نام ستاد تبصره 13 شکل گرفت و افقی را تا سال 1391 مشخص کرد که با اجرای آن و نظارت و پیگیری، حمل‌ونقل عمومی ‌75درصد از جابه‌جایی مسافران درون‌ شهرها را به عهده بگیرد.
در این زمینه البته تشکری هاشمی، معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران هم با تاکید بر این‌که برای رسیدن به سهم 75 درصدی حمل‌ونقل عمومی ‌در کلانشهرها باید تعامل گسترده‌ای برای انتقال تجربیات و اطلاعات بین کلانشهرها صورت بگیرد، می‌گوید: برای تحقق این موضوع باید الگوها و شیوه‌های موفق که در دنیا تجربه شده است، مورد استفاده قرار گیرد و وحدت رویه بین تمام شهرها در به‌کارگیری این روش‌ها وجود داشته باشد.
مترو
مترو که تجربه چندین ساله کشورهای توسعه یافته است، در تهران به‌خوبی توانست کارایی خود را نشان دهد و پایتخت هر روز شاهد گسترش این امکان حمل‌ونقل عمومی‌است‌. یک قطار مترو می‌تواند تا 500 برابر تاکسی مسافر جابه‌جا کند و علاوه بر این‌که سرعت قابل توجهی در حرکت دارد، آلودگی هوا را نیز به‌شدت کاهش می‌دهد.
آخرین آمار رسمی‌نشان می‌دهد از آغاز بهره‌برداری تا پایان نیم سال نخست ١٣٨٧ میانگین زمان صرفه‌جویی شده در وقت مسافران در هر مسافرت با مترو 26 دقیقه بوده است.
متروی تهران با طول شبکه۹۰ کیلومتر رتبه بیستم را در بین قطارهای شهری کشورهای جهان دارد و از نظر تعداد جابه‌جایی مسافر در روز در بین متروهای بالای یک میلیون جابه‌جایی در روز قرار دارد‌. از نظر فاصله زمانی بین قطارها هم در صورتی‌که طبق برنامه‌ریزی‌ها به زمان دو دقیقه برسد، متروی تهران جزو ۱۰ متروی اول جهان خواهد بود.
به تازگی مدیرعامل شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه با یادآوری این که سال گذشته مجلس تصویب کرد سهم مترو در حمل‌ونقل عمومی‌تهران باید به 30 درصد برسد، گفت: که بر این اساس خطوط مترو باید به 213 کیلومتر توسعه یابد‌. وی گفت: تعداد ایستگاه‌های مترو تا پایان سال به 170 ایستگاه می‌رسد‌ و تعداد سفرها نیز از مرز 600 میلیون خواهد گذشت.
او اما به لزوم افزایش تعداد قطارهای متروی تهران اشاره می‌کند و می‌گوید: البته ورود قطارهای جدید مستقیما به پرداخت به موقع اعتبارات ارتباط دارد.
محمد رویانیان، رئیس ستاد مدیریت حمل‌ونقل و مصرف سوخت کشور در این‌باره گفت که دولت نهم 5/2 برابر دولت‌های گذشته اعتبار به مترو اختصاص داده است.
مونوریل
این طرح هرچند در زمان شهرداری محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهوری در تهران کلید خورد و در برخی کشورهای دیگر دنیا هم استفاده می‌شود، اما مسئولان بعدی شهر آن را ادامه ندادند، تا جایی که از جمع شدن همان پایه‌های نصب شده در ایستگاه اول مونوریل تهران هم خبرهایی منتشر شددر حالیکه دولت همواره پیگیر اجرای آن بوده   همه چیز به حال خود رها شده است.
سخنگوی شهرداری تهران در این رابطه می‌گوید: آخرین اقدام شهرداری برای حل مشکل این پروژه، توافق با پیمانکار بوده است که متاسفانه هنوز با پیمانکار پروژه مونوریل صادقیه به توافق نرسیده‌ایم‌. ضمن این‌که شهرداری تهران هیچ‌گاه نگفته که تهران مونوریل نمی‌خواهد، بلکه معتقدیم برای اتصال شبکه مترو در برخی مناطق نیاز به شبکه مونوریل است و به‌عنوان مثال در فاصله بین نمایشگاه بین‌المللی، برج میلاد و پارک گفت‌وگو، چنین شبکه‌ای نتایج قابل توجهی را به همراه دارد.
اتوبوس وتاکسی
طول خطوط اتوبوسرانی در تهران چهار هزار و 50 کیلومتر است‌. متوسط جابه‌جایی مسافر در روزهای کاری چهار میلیون و 200 هزار نفر و در روزهای تعطیل دو میلیون نفر است‌. اگر هر اتوبوس روزانه یک هزار مسافر را جابه‌جا کند، تهران به چهارهزار اتوبوس نیاز دارد نه بیشتر.
سهم تاکسی‌ها نیز در حمل‌ونقل درون‌‌شهری تهران ۲۰ تا ‌ ۲۵ درصد است و به عبارتی سهم تاکسی در حمل‌ونقل شهری تهران ‌۱۰برابر متوسط شهرهای جهان است‌. در طول سه سال گذشته از محل تبصره۱۳ قانون بودجه، بیش از ۶۰ هزار دستگاه تاکسی به شهرداری‌های کشور تحویل شده و هم‌اکنون بیش از ۱۰۰ هزار تاکسی، ون و مسافربر ساماندهی شده در تهران وجود دارد با این حال مردم از تاکسی‌ها ناراضی هستند.
حسین هاشمی، مدیر توسعه ناوگان ستاد مدیریت حمل‌ونقل و مصرف سوخت کشور در این‌باره می‌گوید: « نارضایتی شهروندان به خاطر وضع مدیریت تاکسی‌ها و موضوع ارتقای بهره‌وری از تاکسی در حمل‌ونقل نیمه عمومی‌است؛ «نیمه عمومی» به این علت که تاکسی را نباید صددرصد عمومی‌دانست و البته شخصی هم نیست.
او می‌گوید: اگر تاکسیرانی در تهران را نیمه‌عمومی ‌می‌دانیم، به این علت است که این سیستم، با خلأ و کارکرد نامناسب ناوگان عمومی‌نیز مواجه است و البته راه حل این نیست که تاکسی‌ها کاملا خصوصی شوند و هر تاکسی فقط یک نفر را جابه‌جا کند، بلکه این اتفاق باید در یک فرآیند گذار رخ دهد و به مرور زمان و با توجه به سیاست‌های درازمدت و پیش‌بینی شده محقق شود.اعمال سیاست‌های تشویقی برای نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی، توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی ‌با هدف کاهش استفاده از خودروهای شخصی، ارتقای سطح آگاهی و اطلاعات فنی مانند مصرف سوخت و هزینه‌های تعمیر و نگهداری در شبکه حمل‌ونقل عمومی، افزایش عوارض دریافتی ازگازوئیل به‌منظور کاهش استفاده از خودروهای دیزلی شخصی، وضع مالیات بر شماره‌گذاری و ثبت خودروهای شخصی، ارائه بلیت‌های فصلی به دانش‌آموزان و کارکنان شرکت‌ها و موسسات دولتی و خصوصی برای استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی‌نمونه‌هایی از اعمال سیاست برای توسعه و تشویق استفاده از سیستم حمل‌ونقل عمومی ‌در کشورهایی است که در این زمینه تجربه موفقی داشته‌اند.