قيام 15 خرداد 1342، نقطه‌ عطفي در تاريخ مبارزات ملت ايران است كه با رهبري امام خميني(ره)، طي يك دوره‌ 15 ساله منجر به پيروزي انقلاب اسلامي شد.

 به دنبال انتشار خبر بازداشت امام به علت سخنراني عليه اسرائيل و رژيم شاه، از نخستين ساعات روز 15خرداد، اعتراضات گسترده‌اي در قم، تهران، ورامين، مشهد، شيراز و تبريز صورت گرفت که با شعارهايي بر ضدشاه و در طرفداري از امام همراه بود.
امام خميني(ره) در عصر عاشورای سال1342 سخنراني پر شوری  ايراد کردند و در آن دستگاه حاكمه و رژيم صهيونيستي را زير سوال برده و اعمال و رفتار شاه را ناشي از وابستگي وي ‌دانستند.
به‌دنبال سخنراني تند امام عليه شاه و اسرائيل در جمع هزاران نفر در مدرسه فيضيه، بامداد 15 خرداد نيروهاي رژيم شاه به منزل ايشان در قم حمله کردند و بعد از دستگيري، ايشان را به تهران منتقل کردند.
 همزمان با دستگيري امام چند نفر از علما در ديگر شهرها دستگير شدند. در پي بازداشت امام در قم و تهران و ديگر شهرها درگيري و تظاهرات برپا شد.
 رژيم به سركوب مردم پرداخت، اما مبارزه مردم در روزهاي بعد ادامه داشت. تا اين‌که چند روز پس از دستگيري امام، ده‌ها نفر از علما و روحانيان و مراجع به عنوان اعتراض به دستگيري ايشان و اعلام پشتيباني از ایشان، به تهران مهاجرت کردند.
 امام تا مردادماه در زندان و سپس در منزلي تحت نظر بودند، تا آن‌که در فروردين 43 آزاد شدند. قيام ۱۵ خرداد نقطه‌ عطفي در تاريخ مبارزات نيروهاي مذهبي با رژيم پهلوي بود.
 اگر براي انقلاب‌ها بايد مبدأ تاريخي در نظر گرفته شود و انقلاب را يك فرآيند بدانيم،  قيام  ۱۵ خرداد را می‌توان مبدأ انقلاب اسلامي ايران دانست.