شهرستان «گچساران» ‏با توليد روزانه 750 هزار بشكه نفت، حدود يك‌هشتم نفت كشور را توليد ‏مي‌كند. ‌علاوه بر اين استعدادها و توانمندي‌هاي مناسب و بستر خوبي ‏در زمينه‌هاي كشاورزي، دامداري، گردشگري، صنعت، فرهنگي، ورزشي و ‏آموزشي هم دارد. ‏
نزديكي به بندرهاي جنوب، واقع شدن در مسير ترانزيتي ‏استان‌هاي جنوبي كشور و وجود معادن غني نفت و گاز، اين شهرستان را به منطقه‌ای مهم و استراتژيك تبديل كرده است.
در شهرستان گچساران مناطق حفاظت‌شده جنگلي به نام‌هاي «خامين»، «ديل»، «خائيز» و «سرخ بين» هم وجود دارد که درصدد معرفي آنها برآمديم.
شهرستان گچساران با مرکزيت شهر دوگنبدان از شهرستان‌هاي گرمسيري کهگيلويه و بويراحمد و در جنوب غربي اين استان قرار دارد؛ جمعيت اين شهرستان حدود 140 هزار نفر و حدود چهار هزار و 683کيلومتر مربع وسعت دارد.
اين شهرستان از شمال به شهرستان کهگيلويه، از جنوب به شهرستان گناوه (استان بوشهر) از شرق و شمال شرقي به شهرستان ممسني (استان فارس) و از غرب به شهرستان بهبهان (استان خوزستان) محدود است.
منطقه حفاظت‌شده خامين داراي وسعتي معادل 25 هزار و671 هکتار است که در ضلع شمال و شمال شرقي شهر دوگنبدان مرکز شهرستان گچساران قرار دارد و در 48 50 -30 50 طول شرقي و 20 30 - 38 30 عرض شمالي قرار دارد که طي مصوبه شماره 207 مورخ 25 مهر80 از سوي شورايعالي حفاظت محيط زيست کشور تصويب و جهت حفاظت به اين استان ابلاغ شد.
اين منطقه غالبا کوهستاني متشکل از ارتفاعات، صخره‌هاي سخت، سخت‌گذر و داراي راه‌هاي متعدد و چشم‌انداز‌هاي زيبايي است.
اين اکوسيستم جنگلي با وجود اينکه در منطقه گرمسير استان قرار دارد در فصل زمستان قلل مرتفع آن پوشيده از برف است.
پوشش گياهي اين منطقه شامل بلوط (گونه غالب) بنه، ارس، بادام، کيکم، کلخنگ، ‌گون، کنگر و آلبالوي وحشي است و جمعيت جانوري منطقه را غالبا خرگوش، ‌روباه، گرگ، کفتار و پرندگاني چون دليجه، بحري، تيهو و کبک معمولي تشکيل مي‌دهد؛ همچنين گونه‌هاي کل و بز وحشي در صخره‌هاي سخت‌گذر آن مشاهده مي‌شود.
ارزش‌هاي خامين بيشتر مربوط به ارزش‌هاي تفريحي، تفرجگاهي است چنانچه طي چند سال آينده حمايت و حفاظت مستمر از اين منطقه صورت دیگر ارزش‌هاي پژوهشي آن هم جلب توجه خواهد کرد.
چراي مفرط دام، وجود شکارچيان سنتي و محلي، عدم مديريت جامع بهره‌برداري از منابع از مشکلات اين منطقه است.
منطقه حفاظت‌شده جنگلي ديل در ضلع شمال و شمال غربي دوگنبدان قرار دارد و اين منطقه همچون منطقه حفاظت‌شده خامين به تبعيت از آب و هواي شهرستان گرمسيري است که طي مصوبه شماره 205 شورايعالي محيط زيست کشور مصوب و جهت حفاظت به اين استان ابلاغ شد.
وسعت اين منطقه 10 هزار 381 هکتار و در 48 50- 40 50 طول شرقي و 34 30- 28 30 عرض شمالي قرار دارد.
منطقه حفاظت‌شده جنگلي ديل منطقه‌اي است تقريبا کوهستاني، متشکل از ارتفاعات و دره‌هاي عميق و صخره‌هاي سخت و صعب‌العبور که انتهاي ضلع غربي آن به بخشي از سد مخزني کوثر محدود مي‌شود و داراي چشمه‌هاي قابل توجهي است.
پوشش گياهان منطقه غالبا شامل بلوط، بنه، بادام، کلخنگ، زالزالک و ون است شيب شمالي اين منطقه از پوشش جنگلي بسيار مناسبي برخوردار است.
جمعيت جانوري اين منطقه شامل گرگ، روباه، شغال، ‌خرگوش، کفتار و پرندگاني از جمله کبک معمولي، تيهو بحري و دليجه است البته گهگاهي گله‌هاي حدود 10 تايي قوچ و ميش به‌صورت مهاجر در اين منطقه مشاهده شده است.
ارزش‌هاي اين منطقه بيشتر تفريحي و تفرجي است و با حفاظت مستمر و تامين تجهيزات و امکانات اوليه ارزش‌هاي پژوهشي و آموزشي در اين منطقه بسيار محتمل است.
چراي مفرط، برداشت بي‌رويه از منابع جنگلي، آتش‌سوزي‌ها، عدم مديريت جامع بهره‌برداري از منابع از مهم‌ترين عوامل تهديد اين منطقه است.
منطقه حفاظت شده خائيز و سرخ واقع در حوزه استحفاظي شهرستان گچساران، کهگيلويه و بهبهان در استان خوزستان قرار دارد و در 19 24 30 54 43 30 عرض شمالي و 30 38 50 19 36 50 طول شرقي قرار دارد.
مساحت اين منطقه 33 هزار و 385 هکتار و طي مصوبه شماره 163 مورخ 23 دي 77 شورايعالي حفاظت محيط زيست کشور تصويب و جهت حفاظت به اين استان ابلاغ شد.
ويژگي‌هاي طبيعي آن به این شرح است: منطقه‌اي تپه ماهوري، کوهستاني، صخره‌اي با بارندگي سالانه حداقل 250 ميليمتر و حداکثر 670 ميليمتر و حداقل ارتفاع 460 و حداکثر 1500 متر از سطح درياست.
پوشش گياهي منطقه شامل بلوط (گونه غالب) بنه، کلخنگ، بادام وحشي، ارژن، خوشک، گون، گياهان دارويي و گونه‌هايي از خانواده گندميان است و گونه‌هاي جانوري شامل: کل و بز، گرگ، کفتار، شغال، روباه، تشي و خوک وحشي و پرندگاني از جمله کبک، تيهو، بحري و دليجه است.
اين منطقه از ارزش‌هاي تفريح، ورزشي، توريستي، پژوهشي و آموزشي برخوردار است.
تنگ خائيز در ايام تعطيلات پذيراي جمع زيادي از دوستداران طبيعت از اطراف استان بويژه شهرستان بهبهان (خوزستان) است و داراي جاذبه‌هاي رودخانه‌اي و سد بزرگ مارون، آب‌وهواي مطلوب در فصل زمستان و بهار و تعداد زيادي معادن زيرزميني از جمله چاه‌هاي نفت است.
عوامل تهديد و تخريب اين منطقه شامل چراي بيش از حد دام، عدم مديريت جامع در بهره‌برداري از منابع طبيعي منطقه، وجود شکارچيان مختلف، ‌ساخت جاده و چاه‌هاي نفت در منطقه و محدوده امن آن است.
در همين حال رئيس اداره منابع طبيعي شهرستان گچساران مي‌گويد: مهر سال 86 آتش‌سوزي در منطقه حفاظت شده ديل اتفاق افتاد که با تلاش گروه‌هاي مختلف مردمي، کارکنان منابع طبيعي، حفاظت محيط زيست و پايگاه مقاومت منطقه مهار شد.
پرويز کناري افزود: به علت کوهستاني و صعب‌العبور بودن منطقه، مهار آتش به تاخير افتاد و سازمان محيط زيست براي اين منطقه و ديگر مناطق جنگلي استان جهت مهار آتش نياز به بالگرد دارند.
ديانت‌فر، رئيس سازمان محيط زيست شهرستان گچساران هم گفت: نسل قوچ و ميش وحشي در مناطق حفاظت‌شده اين شهرستان در حال انقراض است و خواستار اجراي يک برنامه ملي براي احياي نسل قوچ و ميش وحشي و ديگر گونه‌هاي گياهي کمياب در مناطق حفاظت‌شده استان و اين شهرستان شد.
جليل بادام فيروز، مديرکل سازمان محيط زيست استان هم گفت: حيات وحش اين مناطق در گذشته بسيار غني بوده و تنوع وحوش در همه مناطق استان کاملا مشهود بوده است، در يک دوره زماني بر اثر ازدياد جمعيت انساني، سلاح‌هاي غيرمجاز، شکار و صيد بي‌رويه، جمعيت وحوش در اين مناطق در معرض نابودي قرار گرفت.
با اين حال به گفته بادام فيروز جلوگيري از شکار بي‌رويه، استفاده از ديوار حفاظتي، افزايش يگان‌هاي حفاظتي براي نظارت کامل بر اين مناطق (شبانه‌روزي)، سرمايه‌گذاري براي تقويت ظرفيت‌ها و توانمندي‌هاي اين مناطق از جمله گياهان دارويي، جلوگيري از حوادثي همانند آتش‌سوزي، تجهيز يگان‌هاي حفاظت از اين مناطق و ديگر مناطق به بالگرد براي کنترل مناسب‌تر، اشاعه فرهنگ و دروني شدن رفتار مناسب با محيط از جمله راهکارهاي تقويت اين مناطق است.
ديانت‌‌فر رئيس سازمان محيط زيست شهرستان گچساران هم کمبود نيرو انساني، امکانات رفاهي و اعتبار را از عمده مشکلات کنوني اداره محيط زيست گچساران دانست.