جهان در تمامي زمينه‌هاي علمي و فناوري به پيشرفتي فزاينده دست يافته است و از فناوري‌هاي خود در هر زمينه‌اي حتي در حفظ و مرمت آثار ارزشمند تاريخي و هنري که شايد نزديکي چنداني با تکنولوژي نداشته باشند استفاده مي‌کند. استفاده از فناوري‌هاي جديد در مرمت و نگهداري از آثار باستاني به تازگي در جهان رواج زيادي يافته است و در اين ميان غم‌انگيز است ببينيم آثار باستاني يکي از کهن‌ترين سرزمين‌هاي جهان که از نظر پيشرفت‌هاي فناورانه خود را در ميان برترين‌هاي منطقه مي‌بيند با طي کردن مسيري قهقرايي رو به نابودي گذاشته‌اند. مسيري که خبري به جز غارت، تخريب، ناکارآمدي، ويراني و ويراني در آن شنيده نمي‌شود. مسيري که طي سال‌هاي آينده و با ادامه يافتن شيوه‌هاي کنوني مديريتي شايد ديگر هرگز خبري از آن شنيده نشود.
‌سالواتور سيانو‌، محقق فيزيک کاربردي موسسه CNR در فلورانس ايتاليا  در گفت‌و‌گو با مهر با اشاره به اينکه تجربه و اطلاعاتي از آثار باستاني ايران و شرايطي که اين گنجينه‌هاي فرهنگ کهن ايران در حال حاضر در آن به‌سر مي‌برند ندارد به معرفي فناوري شست‌وشوي ليزري و فناوري مرمت نانويي که امروزه در کشورهاي زيادي براي مرمت، شست‌وشو و نگهداري از آثار باستاني و آثار هنري مورد استفاده قرار مي‌گيرند پرداخته است‌.
شرايط آثار باستاني در ايران و شيوه‌هاي مرمت و پاکسازي اين آثار را در ايران چگونه ديده‌ايد؟
سالواتور سيانو: متاسفانه اطلاعات چنداني از آثار باستاني ايران و شيوه ايراني‌ها در ترميم اين آثار ندارم.
‌آيا هنوز استفاده از شيوه‌هاي مرمت، بازسازي و شست‌وشوي شيميايي و مکانيکي در کشورهاي مختلف جهان رواج دارد؟
بله، تکنيک‌هاي شيميايي و مکانيکي تقريبا همه جا استفاده مي‌شوند. در واقع اين شيوه‌ها نسبت به شيوه‌هاي پاکسازي ليزري از رواج بسيار بيشتري برخوردارند.
آيا فناوري‌هاي جديد مرمت و شست‌وشوي آثار باستاني از جمله فناوري ليزري تاثير مخربي بر روي آثار هنري قديمي به‌جا مي‌گذارند؟
در پاسخ به اين سوال مي‌توانم بگويم استفاده درست و بجا از اين فناوري‌هاي جديد و ترکيب مناسب آنها با شيوه‌هاي سنتي شيميايي و مکانيکي مي‌تواند آثار جانبي و مخرب شيوه‌هاي بازسازي و پاکسازي را به حداقل کاهش دهد.
تا به حال حين استفاده از فناوري شست‌وشوي ليزري با آسيب‌رساني به بافت يا رنگ اثر مواجه شده‌ايد؟
پاکسازي ليزري در واقع تنها زماني مورد استفاده قرار مي‌گيرد که بتواند تاثيري بسزا ‌روي تميزي اثر از خود بجا بگذارد و نسبت به شيوه‌هاي رايج کارايي بالاتري از خود نمايان سازد. از اين‌رو زماني که احتمال تخريب اثر هنري در نتيجه استفاده از پرتوهاي ليزري وجود داشته باشد هرگز از آن استفاده نخواهد شد.
مي‌توانيد عملکرد دقيق فناوري شست‌وشوي ليزري آثار هنري و باستاني را توضيح دهيد؟
فرآیند زدايش ليزري که ‌سايش ليزري‌ نيز گفته مي‌شود بسيار گسترده‌تر از چيزي است که بتوان آن را در قالب چند واژه توضيح داد. به طور کلي مي‌توانم بگويم که اين شيوه بر اساس حرارت‌دهي متمرکز سطح ابداع شده است. اين حرارت باعث مي‌شود مواد موجود ‌روي سطح به صورت متمرکز منبسط شده و به اين شکل فرآیند شست‌وشو صورت گيرد. براي سطوح سنگي، فلزي و نقاشي‌هاي ديواري ابتدا با کمک اسپري آب، سطح اثر مرطوب مي‌شود که اين کار باعث مي‌شود تبخير متمرکز آب رخ دهد. پديده‌اي بسيار تاثيرگذارتر و ايمن‌تر از فرآیند سايش ليزري خواهد بود.
چه عواملي شست‌وشوي ليزري را به شيوه‌اي ابزاري و کاربردي براي پاکسازي و زدودن آلودگي‌هاي تاريخ از سطح آثار باستاني تبديل کرده است؟
توانايي‌هاي اين شيوه در شست‌وشوي ايمن و دقيق سطوح آثار هنري و باستاني و کيفيت بالاي آن در حفظ اثر اصلي باعث شده است تا اين فناوري به عنوان شيوه‌اي موثر در شست‌وشوي آثار تاريخي معرفي شده و مورد استفاده قرار گيرد.
‌جديدترين و پيشرفته‌ترين شيوه‌اي که هم اکنون براي شست‌وشو يا مرمت آثار باستاني مورد استفاده قرار مي‌گيرد چيست؟
پيشرفته‌ترين شيوه محافظت و مرمت علاوه بر شست‌وشوي ليزري مرمت آثار بر اساس فناوري نانو است. اين شيوه که بر خلاف فيزيکي بودن شيوه ليزري، شيوه‌اي کاملا شيميايي به‌شمار مي‌رود يکي از قدرتمندترين دستاوردها در حفظ و مرمت آثار باستاني به‌شمار مي‌رود.
فناوري نانو چگونه به کمک مرمت آثار باستاني مي‌آيد؟
در شيوه نانو ذرات با ويژگي‌هايي خاص در محلول يا ژل‌هايي ويژه مخلوط شده و سپس ‌روي سطح آثار هنري يا باستاني قرار مي‌گيرند. اين مواد با سه هدف متفاوت پاکسازي، مقاوم‌سازي و محافظت ‌روي سطوح آثار مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
رايج‌ترين شيوه که براي محافظت از مناطق باستاني يا آثار هنري قديمي مورد استفاده قرار مي‌گيرد کدام است و آيا استفاده از آنها نيازمند تخصص و مهارت‌هاي ويژه است؟
رايج‌ترين شيوه فناوري ليزري پالس‌هاي ليزري ‌نئوديميوم‌ است که به طور قطع استفاده از آن نيازمند افراد کارآزموده و حرفه‌اي است.
در واقع استفاده از فناوري‌هاي ليزري براي مرمت يا شست‌وشوي آثار باستاني نيازمند تخصص و مهارت ويژه‌ای است زيرا ناتواني در استفاده يا استفاده نادرست از اين سيستم‌ها ‌مي‌تواند نتايج غير‌قابل بازگشتي را‌ روي آثار تاريخي از خود به‌جا بگذارد.
هزينه استفاده از فناوري شست‌وشوي ليزري چقدر است؟ شست‌وشوي اثر هنري مانند ‌«دروازه بهشت‌» به چه مقدار زمان نياز دارد؟
هزينه استفاده از اين فناوري کاملا به قدرت سيستم ليزري بستگي دارد که معمولا از 20 يورو آغاز مي‌شود. همچنين شست‌وشوي بخشی از «دروازه بهشت» با قطري حدود 10 سانتي‌متر و با پالس‌هاي ليزري تقریبا به سه ساعت زمان نياز دارد.
گفت‌وگو از سميرا مصطفي‌نژاد