

| توليد و مصرف رسانه به مثابه کالا |
|
|
| دوشنبه, 25 آبان 1388 12:46 | |||
|
مردم جوامع امروز بدون استفاده از رسانهها نميتوانند به زندگي عادي خود ادامه دهند و رسانهها در زندگي فردي و اجتماعي انسانها رخنه كردهاند.
توليد و مصرف كالاهاي رسانهاي مثل روزنامهها، مجلات، برنامههاي راديو و تلويزيون و... با پيروي از قوانين اقتصادي صورت ميگيرد و صفت رسانهها بخشي از فعاليتهاي اقتصادي را شامل ميشود. بحث اقتصاد رسانهاي اين است كه گردانندگان رسانهها با بهرهگيري از منابع موجود چگونه خواستهها و نيازهاي اطلاعاتي و سرگرمكننده مخاطبان را بر آورده ميكنند. اين علم عوامل موثر در توليد خدمات و كلامي رسانهاي و تخصيص اين توليدات را براي مصرف بررسي ميكند. درك كامل شرايط اقتصادي حاكم بر رسانهها ضروري است. علم اقتصاد به چگونگي تخصيص منابع محدود يا ناياب در جهت تامين نيازها و خواستههاي نامحدود ميپردازد. اقتصاد علم مطالعه توليد و مصرف منابع و توليد است و شيوههايي است كه براي برآوردن نيازها و خواستهها اتخاذ ميشود. نيازها و خواستههاي بشر هم عمومياند و هم خصوصي. نيازهاي اوليه، نياز به وسايل آسايش و... جز نيازهاي خصوصي است و نيازهاي عمومي شامل نيروهاي نظامي براي دفاع در برابر متجاوزان خارجي نياز به بزرگراهها و آموزش همگاني و خدمات اجتماعي است. نياز به وسايل ارتباط جمعي جزء نيازهاي عمومي است؛ البته سازمانهاي رسانهاي هم براي تامين نيازها و خواستههاي عمومي و نيازها و خواستههاي خصوصي فعاليت ميكنند. منابع موجود براي تامين همه خواستههاي عمومي و خصوصي كافي نيستند، از اينرو بين خواستهها و منابع موجود انتخاب صورت ميگيرد و مشخص ميشود كه كدام نياز و چه تعداد از خواستهها برآورده خواهند شد. كه اين عمل تخصيص منابع ناميده ميشود. تخصيص در سه مورد به كار ميرود: 1- چه كالایي بايد توليد شود. 2- چگونه بايد توليد شود. 3- چه كساني كالاها و خدمات را مصرف خواهند كرد. در مورد توليد و عملكرد رسانهها ميتوان اين سه مورد را به كار برد و در نظر گرفت. اولين بازار كالايي كه رسانهها در آن شركت دارند بازار توليدات رسانهاي است كه شامل سرگرمي و اطلاعاتي است كه در روزنامه، مجله، كتاب، برنامههاي راديويي، تلويزيوني، خدمات كابلي و... عرضه ميشود و به مصرفكنندگان و (مخاطبان) داده ميشود. در اقتصاد رسانهاي منظور از توليد، خلق كالاها و خدمات براي مصرفكنندگان است، مصرف به معني استفاده از كالاها و خدمات و برطرف كردن نيازها و خواستههاست. بازاريابي توليدات رسانهها با جلب توجه مصرفكنندگان براي صرف وقت يا پول براي استفاده از اين گونه توليدات همراه است. برخي از رسانهها مثل راديو و تلويزيون در قبال پخش برنامههاي خود از مصرفكننده پول مطالبه نميكند اما برخي ديگر مثل مجلات، كتاب، نوارهاي ويدئويي، فيلمهاي تلويزيوني و... پول دريافت ميكند. تمامي رسانهها با عرضه اطلاعات و سرگرمي در بازار، توليد مطلب ميكنند با اينكه روزنامهها و مجلات و ديگر وسايل ارتباط جمعي مطالبي با موضوعات مشابه منتشر و پخش ميكنند اما روزنامهها و مجلات بيشتر نياز مخاطبان به اطلاعات را رفع ميكنند و سينما، نوارهاي ويدئويي، تلويزيون كابلي و... بيشتر نقش سرگرمكنندگي دارد و هيچ وقت نميتوانند جايگزين هم شوند. شبكههاي تلويزيوني اغلب از طريق جذب بازيگران سرشناس و افزايش بودجه برنامهها هزينههای توليد برنامه خود را براي ساعات پربيننده افزايش ميدهند، چون هزينههاي توليد بسيار زياد است. توليدكنندگان براي كسب بيشترين سود ممكن تلاش ميكنند. مفهوم سودآوري دو تعبير متفاوت را شامل ميشود، اولين تعبير سود عادي است و دومين تعبير سود خالص است. سود عادي حداقل بازده به ازاي دادههاست كه به شركت يا فرد امكان تولید را ميدهد. سودخالص بازدهي است كه ميزان آن از هزينههاي مالي و غيرمالي فراتر ميرود. توليدكنندگان تصميمگيريهايشان را برپايه هزينه و سودآوردي متكي میکنند يعني سعي دارند با كمترين هزينه بيشترين سود را كسب كنند. چون ارزش يك كالا يا خدمت به ميزان رضايتمندي مصرفكننده بستگي دارد، براي توليدكنندگان مهم است كه بدانند رسانههاي متفاوت چه مقدار رضايتمندي كسب ميكنند. در اقتصاد رسانهاي دو نظريه مطرح ميشود كه توليدكنندگان برنامههاي رسانهاي، عملكرد خود را با توجه به اين دو نظريه ميسنجند. اولين نظريه، «نظريه مطلوبيت» است و به اين موضوع ميپردازد كه اقتصاددانها براي اندازهگيري هر واحد از رضايت خاطري كه مصرفكنندگان بهدست ميآورند مقياسي به كار ميبرند كه فايده ناميده ميشود. مطلوبيت عددي براساس ميانگين مدت زماني كه روزانه يا در هفته صرف رسانههاي مختلف شده بهدست ميآيد. مطلوبيت عددي، معيار اندازهگيري رضايت خاطر مصرفكنندگان از مصرف كالاست. اين موضوع براي توليدكنندگان برنامههاي تلويزيون، راديويي و... بسيار مهم است كه بدانند مطلوبيت يك كانال چقدر است؟ مصرفكننده به هنگام انتخاب كالاها و خدمات در بازار، مطلوبيت و قيمت را در نظر ميگيرند. نظريه بعدي كه در توليدات رسانهاي مطرح است نظريه بيتفاوتي است و بر اين اصل استوار است كه هر مصرفكننده، براي خود اولويتهاي خاصي دارد و اين اولويت براي كالاها و خدمات مطلوبيت ويژهاي درنظر ميگيرند. نظريه بيتفاوتي براصل تلاش مصرفكننده براي حداكثر بهرهگيري از كالاها و خدمات متكي است در شرايطي كه امكان مصرف بيش از يك نوع كالا يا خدمات مطرح باشد. مصرفكنندگان ميخواهند با ايجاد تعادل در مصرف كالاهاي متفاوت رضايت بيشتري كسب كنند.
|